آداب و رسوم چهارشنبه سوری از قدیم تا حالا

آداب و رسوم چهارشنبه سوری
۲۷ اسفند ۱۳۹۹ الاهه انصاری

چند روز دیگر آخرین چهارشنبه سال ۱۳۹۹ است. ما ایرانی‌ها از گذشته تا حالا این شب چهارشنبه آخر سال را جشن می‌گیریم. حرف از چهارشنبه سوری که می‌شود، حافظه‌ ما معمولا به سمت ترقه بازی و آتش روشن کردن می‌رود. چرا؟ چون معمولا بیشتر از این از آداب و رسوم چهارشنبه سوری چیزی نمی‌دانیم. حالا که با شیوع موج چهارم کرونا، باید قید دورهمی و آتش روشن کردن را بزنیم، خوب است کمی از فلسفه‌ی این روز و آداب و رسومش بدانیم.

رشته دراز آداب و رسوم چهارشنبه سوری به کجا می‌رسد؟

قدیمی‌ترین تاریخچه از آداب و رسوم چهارشنبه سوری به تاریخ بخارا و قرن ۳ و ۴ هجری قمری برمی‌گردد. سوری به معنای سرخی است و آخرین چهارشنبه‌ی سال به دلیل روشن کردن آتش و دورهم جمع شدن از گذشته تا حالا چهارشنبه سوری نامیده می‌شود. ایرانی‌های قدیمی اعتقاد داشتند که نباید سال گذشته را با آلودگی و کثیفی تحویل سال جدید دهند. از آنجایی‌که در آن زمان هم مثل حالا با کمبود آب مواجه بودند، از آتش برای از بین بردن لوازم غیر استفاده یا ضدعفونی کردن محل زندگی استفاده می‌کردند.

آداب و رسوم چهارشنبه سوری

آن‌ها معتقد بودند، چهارشنبه روز نحسی است. پس این آداب و رسوم چهارشنبه‌ سوری را در آخرین چهارشنبه سال به جا می‌آوردند. مسلمان‌ها هم آتش را جزء مطهرات می‌دانستند. چهارشنبه در نظر اعراب هم روز نحسی است. به همین دلیل آیین چهارشنبه سوری به همان صورت باقی ماند تا دست به دست به ما برسد. اما به جز روشن کردن آتش و دور هم جمع شدن، آداب فرعی نیز برای آخرین چهارشنبه سال وجود دارد.

کوزه شکنی و از بین بردن غم‌ها و آلودگی‌ها

در ایران قدیم رسم بود در بسیاری از مناطق کوزه‌ها را نیز در چهارشنبه سوری می‌شکستند. این کوزه شکستن دلایل بهداشتی و اخلاقی جالبی دارد. در گذشته اعتقاد در این بود که بدیمنی و بدشگونی به درون کوزه، پناه می‌برد و در آن مخفی می‌شود. برای همین با شکستن کوزه، احتمالا این بدیمنی از بین می‌رفت. برگزاری این آیین سنت هنوز هم در نقاطی از کشور جریان دارد. اما کوزه شکستن در آخرین چهارشنبه سال دلایل علمی هم داشته است. در گذشته، ظروف سفالی بدون لعاب استفاده می‌شدند. چون آب به کوزه‌ی لعاب ندیده نفوذ می‌کند و آن را از بین می‌برد، این ظروف قابل شسته شدن نبودند.

در آن زمان اعتقاد بر این بود که کوزه‌ها نباید به دلیل مسائل بهداشتی بیش از یک سال در خانه‌ها بمانند، در آخرین چهارشنبه سال، آن‌ها را می‌شکستند. به این ترتیب در بازار سفالگرها هم رونق به وجود می‌آمد. پس بی‌راه نیست که  این آداب و رسوم چهارشنبه سوری همچنان مورد توجه است.

آداب و رسوم چهارشنبه سوری

قاشق زنی و گرفتن شیرینی و شکلات

قاشق زنی یکی دیگر از آداب و رسوم چهارشنبه سوری است که حالا به دست فراموشی سپرده شده است. در صورتی‌که در زمان قدیم به جای آوردن این رسم، به اندازه‌ی روشن کردن آتش ضروری بوده است. این رسم که احتمالا از زمان زرتشتیان شکل گرفته است. در این رسم دخترها و پسرها چادری بر سر می‌کردند تا شناخته نشوند و با قاشق که به کاسه می‌خورد به خانه‌ی همسایه‌ها سری می‌زدند. صاحب‌خانه‌ها کاسه‌ها را با شیرینی، شکلات و گاهی پول پر می‌کردند. این سنت احتمالا از باور زرتشتی‌ها و نوشته‌های اوستا در رابطه با سر زدن ارواح به خانه بازمانده‌هایشان در روزهای آخر سال نشات گرفته است.

آداب و رسوم چهارشنبه سوری

شاهنامه خوانی و آجیل مشکل‌گشا

یکی دیگر از آداب و رسوم چهارشنبه سوری، شاهنامه خوانی است. در گذشته توجه زیادی به شاهنامه می‌شد. به همین خاطر در روزهای مهم و دورهمی‌ها به شاهنامه‌خوانی ختم می‌شد. در آن زمان بزرگان و ریش سفیدان، قصه‌های شاهنامه را می‌خواندند. همچنین اگر در جمع خانواده، نوازنده‌ای وجود داشت، با نواختن ساز قدیمی به چهارشنبه سوری رنگ و بوی دیگری می‌داد. این دورهمی با آجیل مشکل‌گشا، یک شب به یادماندنی بود. قدیمی‌ها معتقد بودند که کسی که از این آجیل مشکل گشا بخورد، نسبت به افراد دیگر مهربان شده و مشکلاتش حل می‌شود.

امسال چهارشنبه سوری را چطور برگزار کنیم؟

متاسفانه سایه‌ی ویروس کرونا با گذشت یک سال هنوز هم روی سر ما حضور دارد. به همین خاطر توصیه می‌شود در خانه‌هایمان بمانیم و علی‌الحساب از دورهمی‌ها فاکتور بگیریم. درست است که حالا نمی‌توانیم در خانه از روی آتش بپریم یا در جمع بزرگترها شاهنامه بخوانیم، اما جمع خودمانی‌مان می‌تواند برخی از آداب و رسوم چهارشنبه سوری را زنده کند.

با شیرینی‌های نوروزی کیک خونه به استقبال بهار بروید و در چهارشنبه سوری از خودتان پذیرایی کنید. سال نو پیشاپیش مبارک

نظرات کاربران

0 تماس